همهء تمايلات و استعدادها زمينه هستند و گرنه خود اوست كه بايد از استعداد خويش بهره گيرد و ماهيّت خويش را بسازد . اما تعبير حقيقى امام ، كنايه از آزادى انسان در ميدان عمل است و توانايى او بر انجام دادن هر كارى است . و اين نظر ردّ ديدگاه جبر و تفويض اشاعره و معتزله است كه در برابر ديدگاه اهل بيت : است . امام صادق عليه السلام به « امر بين الامرين » تعبير فرمود : لاجَبْرَ وَ لاتَفْويضَ وَلكن أَمْرٌ بين أَمْرين . « 1 » انسان در عمل ، نه مجبور است و نه مختار محض بلكه عمل انسان بين اختيار و جبر است . امير مؤمنان على عليه السلام در شرح آيهء : وَأَنَّهُ هُوَ أَغْنَى وَأَقْنَى » « 2 » و اوست كه شما را توانگر كرد و سرمايهء قابل ذخيره بخشيد . مىفرمايد : اغْنى كُلُّ إنسان بمعيشةٍ وأرضاه بِكَسْبِ يَدِهِ . « 3 » خداوند هر انسانى را با دادن ابزارهاى زندگى و مايه‌هاى زيست از ديگران بىنياز كرد و به آنچه دستاوردش بود خشنود ساخت . امام على عليه السلام از قول رسول گرامى اسلام صلى الله عليه و آله فرمود : روح قدسى براى مقرّبان از اولياست كه با آن همهء چيزها را مىدانند . روح

--> ( 1 ) - بحار الأنوار : 5 / 17 ، باب 1 ، حديث 27 ؛ الكافى : 1 / 160 ، حديث 13 ؛ عدة الدَّاعى : 325 . ( 2 ) - نجم ( 53 ) : 48 . ( 3 ) - بحار الأنوار : 100 / 6 ، باب 1 ، حديث 20 ؛ معانى الأخبار : 215 ، حديث 1 ؛ وسائل الشيعة : 17 / 40 ، باب 9 ، حديث 21929 .